İzmir ve Efes'te 2 gün: kendi başınıza gezi programı

Güne kentin en yüksek tarihî noktasından başlayın. Antik çağda Pagos adıyla bilinen bu tepe, aşağıda göreceğiniz Agora'nın da yaslandığı sırttır; kale surlarının kalıntıları bugün yoğun bir mahalle dokusunun ortasında durur. Surların dibinden körfezin tamamı, Konak'tan Karşıyaka'ya uzanan kıyı şeridi ve limana yanaşan gemiler tek bakışta görünür. Güneş sabah saatlerinde şehri arkanızdan aydınlattığı için fotoğraf için en iyi zaman budur; öğleye doğru körfezin üstünde pus artar.

Kadifekale'nin kuzey eteğindeki Agora, antik kentin devlet agorasıydı: ortada geniş bir avlu, çevresinde sütunlu galeriler. Bugün gördüğünüz kalıntıların çoğu, 178 yılındaki depremden sonra Roma döneminde yeniden yapılan yapılara aittir. Asıl sürpriz yerin altındadır: kuzey kanattaki bazilikanın tonozlu bodrum katında serin koridorlarda yürür, sıvalı duvarlara çizilmiş Roma dönemi duvar yazılarını ve çizimlerini görürsünüz. Batıdaki anıtsal kapının kemerinde imparator Marcus Aurelius'un eşi Faustina'nın portre kabartmasını aramayı unutmayın.

Agora'dan aşağı inen sokaklar sizi doğrudan Kemeraltı'na bırakır. Burası müze gibi gezilecek bir yer değil, yaşayan bir çarşıdır: bakırcılar, kuruyemişçiler, kumaşçılar ve kahveciler aynı sokakta yan yana çalışır. Hisar Camii'nin kalem işi süslemeli iç mekânına göz atın, ardından birkaç adım ötedeki Kızlarağası Hanı'nın iki katlı avlusunda bir çay ya da kum üstünde pişen bir Türk kahvesi için oturun. Eski sinagogların toplandığı Havra Sokağı da yakınlardadır. Öğle yemeğini çarşının esnaf lokantalarından birinde yiyin; sabah atıştırmalığı olarak boyozu denemeden İzmir'den ayrılmayın.

Çarşının deniz tarafındaki çıkışı sizi kentin simgesi olan Saat Kulesi'nin önüne getirir. Kuleyi çevreleyen çeşmeler ve Osmanlı'nın son döneminden kalan süslemeler, birkaç dakikalık yakından bakışı hak eder. Hemen yanındaki küçük Yalı Camii, dış cephesini kaplayan çinilerle meydanın en fotojenik köşesidir. Meydanın kıyısına yürüyüp körfeze bakın: karşıda Karşıyaka, sağda ise öğleden sonra yürüyeceğiniz Karataş yönü uzanır.

Konak'tan güneye, Mithatpaşa Caddesi boyunca Karataş'a doğru yürüyün; yol yarım saat kadar sürer ve kentin eski Yahudi mahallesinin izlerini taşıyan sokakların önünden geçer. Tarihi Asansör, aşağıdaki cadde ile yamaçtaki mahalleyi birbirine bağlamak için yapılmış tuğla bir kuledir; yukarı çıktığınızda terastan körfezin en güzel manzaralarından birine bakarsınız. Dönüşte asansörün yanındaki merdivenlerden, şarkıcı Dario Moreno'nun adını taşıyan sokağa inin: renkli cepheler, küçük kafeler ve dik basamaklar, bu kısa yolu günün en keyifli anlarından biri yapar.

Günü İzmir'in en sevilen alışkanlığıyla bitirin: Kordon'da yürümek. Konak'a döndükten sonra kıyıyı izleyerek Pasaport İskelesi'nden kuzeye, Alsancak'a doğru ilerleyin. Güneş körfezin batısına doğru alçalırken çimlere oturan aileler, bisikletliler ve balık tutanlar kıyıyı doldurur. Gündoğdu Meydanı'na vardığınızda arkanızda Alsancak'ın ara sokakları başlar; akşam yemeği için oraya dalabilir ya da bir süre daha deniz kenarında oturabilirsiniz. Yarın sabah erken yola çıkacağınızı unutmayın.

İzmir'den Selçuk'a banliyö treni, bölgesel tren ya da karayoluyla gelin; yolculuğu sabah erken başlatırsanız kapılar açıldıktan kısa süre sonra içeride olursunuz. Selçuk'tan antik kente kısa bir taksi ya da dolmuş yolculuğu vardır. Ziyarete güneydeki üst kapıdan başlamak, bütün kenti yokuş aşağı yürümek demektir; böylece enerjinizi Celsus ve tiyatroya saklarsınız. Önce Devlet Agorası ile kentin meclis toplantılarının ve gösterilerin yapıldığı küçük Odeon'u görün, ardından mermer döşeli Kuretler Caddesi'nden aşağı inin. Caddenin iki yanındaki çeşmeler, anıtlar ve tapınak cepheleri, Roma döneminde eyalet başkenti olan bir kentin ne kadar görkemli olduğunu adım adım anlatır.

Kuretler Caddesi'nin ortalarında, koruyucu bir çatının altında kentin varlıklı ailelerinin oturduğu yedi Roma evi yer alır. Koressos Dağı'nın yamacına teraslar halinde kurulan bu evler, sütunlu iç avluların çevresinde düzenlenmiştir. Zeminlerdeki renkli mozaikler, mermer kaplı duvarlar ve mitolojik sahneler anlatan freskler, antik kentin geri kalanında göremeyeceğiniz bir ev içi yaşamı gösterir. Evlerde çeşmeler ve döşemeden ısıtma sistemleri bile bulunur. Çatı altındaki yürüme yolları sizi yukarıdan odaların içine baktırır.

Kuretler Caddesi'nin bittiği yerde, Efes'in en tanınmış yapısı Celsus Kütüphanesi'nin iki katlı cephesi karşınıza çıkar. Cepheye biraz uzaktan, caddenin son basamaklarından bakın; sütunların ve nişlerdeki heykellerin oranları en iyi buradan anlaşılır. Kütüphanenin hemen yanında ticaret agorasına açılan anıtsal kapı vardır. Ardından Mermer Cadde boyunca kuzeye yürüyüp Panayır Dağı'nın yamacına oyulmuş Büyük Tiyatro'ya çıkın. Üst sıralardan, bir zamanlar limana uzanan Liman Caddesi'ne bakınca kentin denizle bağını gözünüzde canlandırabilirsiniz. Tiyatronun karşısındaki Efes Deneyim Müzesi, isterseniz kenti dijital anlatımla yeniden kurar.

Selçuk'a döndüğünüzde öğle yemeğini ilçe merkezinde, gölgeli bir masada yiyin. Tren istasyonunun çevresinde ve ana yolun iki yanında yükselen Bizans dönemi su kemeri kalıntıları, kasabanın sıradan sokaklarına beklenmedik bir tarihî fon kazandırır; kemerlerin tepesinde yuva kuran leylekleri görebilirsiniz. Bu kısa mola, öğleden sonraki müze ve tepe ziyaretinden önce dinlenmek için de iyi bir fırsattır.

Antik kentte gördüğünüz yapıların içini dolduran eserler burada. Müze konulara ve buluntu gruplarına göre düzenlenmiştir: Çeşme Buluntuları Salonu, Yamaç Evler Buluntuları Salonu, antik sikkeler, Artemis Tapınağı buluntuları ve imparatorluk kültü eserleri. Sabah gezdiğiniz evlerden gelen eşyaları görmek, iki ziyareti birbirine bağlar. Bereket sembolleriyle süslü Efes Artemisi heykellerini, Pollio Çeşmesi'nde bulunan dinlenen savaşçı heykelini ve Marcus Aurelius'un mermer portresini kaçırmayın.

Müzeden Ayasuluk Tepesi'ne kısa ama güneşli bir yokuş çıkar. Tepenin güney yamacındaki bazilika, Hz. İsa'nın havarilerinden Yuhanna'nın mezarının üzerine kurulmuştur; bugünkü yapı, İmparator Iustinianus'un 6. yüzyılda yaptırdığı büyük kiliseye aittir. Mermer döşemeli nefte yürüyüp mezarın bulunduğu bölümü ve vaftizhaneyi görün. Ardından tepenin zirvesindeki kaleye çıkın: kısmen restore edilmiş surlar ve kuleden Selçuk ovası, İsa Bey Camii ve Artemision'un bulunduğu düzlük bir arada görünür. Kazılar, Efes'in en eski yerleşimlerinden birinin bu tepede olduğunu ortaya koymuştur.

Tepeden inerken, antik dünyanın yedi harikasından biri sayılan Artemis Tapınağı'nın bulunduğu alana uğrayın. Bugün geriye sazlık bir düzlükte yeniden dikilmiş tek bir sütun ve dağınık mermer bloklar kalmıştır; yine de sütunun arkasında Ayasuluk Kalesi ile İsa Bey Camii'nin silueti, bölgenin farklı çağlarını tek bir manzarada toplar. Müzede gördüğünüz Artemis heykellerini aklınızda tutarak bakınca, bu sade alan çok daha anlamlı görünür.

Enerjiniz kaldıysa İzmir'e dönmeden önce Selçuk'un arkasındaki tepelerde, mirasını korumuş bir köy olan Şirince'ye çıkın. Yamaca yayılmış taş evler, dar Arnavut kaldırımlı sokaklar ve zeytinlik, bağ manzaraları, yorucu bir antik kent gününü sakin bir akşamüstüyle kapatır. Kısa bir yürüyüş, köy meydanında bir çay ve gün batımından önce manzaralı bir köşe yeterlidir. Dönüşte Selçuk'tan İzmir'e geldiğiniz yolla gidin; son seferleri gitmeden önce kontrol edin.