Kapadokya'da 2 gün: kendi başınıza gezi programı

Hava elverdiğinde Kapadokya'da gün, vadilerin üzerinde aynı anda yükselen onlarca balonla başlar. Bu manzarayı görmek için balona binmeniz gerekmez: gün ağarmadan Göreme'nin batısındaki sırtlara çıkın, kalkış alanlarında şişirilen balonların brülör alevleri karanlıkta birer birer yanarken izleyin. Güneş doğduğunda balonlar peribacalarının arasından süzülür ve kasabanın üzerinden geçer. Uçmayı düşünüyorsanız bunu bir gün önceden ayarlayın; uçuşlar sabahın en erken saatinde yapılır, otelden alınma da buna göre çok erken olur.

Göreme'nin hemen dışındaki bu vadi, MS 4. yüzyıldan 13. yüzyıla kadar süren bir manastır yaşamının merkeziydi; hemen her kaya kütlesine kilise, şapel, yemekhane ve oturma yeri oyulmuş. Elmalı, Yılanlı, Azize Barbara ve Çarıklı kiliselerinde resimlerin bir kısmı doğrudan kayaya, bir kısmı kuru sıva üzerine boyanmıştır; aradaki farkı yakından bakınca görürsünüz. Ayrı biletle girilen Karanlık Kilise, adını az ışık almasından alır ve bu sayede freskleri bölgenin en canlı renklerini korur. Çıkışta yolun aşağısındaki Tokalı Kilise'yi atlamayın; müzenin en büyük ve en ayrıntılı resim programı oradadır.

Müzeden kasabaya doğru inip Zemi Vadisi'ne sapınca, tek başına duran konik bir kayanın içine oyulmuş El Nazar Kilisesi'ne varırsınız. Serbest haç planlı, üç apsisli ve ortası kubbeli bir yapı; duvarlarda İsa'nın doğumundan dirilişine uzanan sahneler, kubbe eteklerinde peygamberler ve şehitler var. Batı kanadının alt kısmında İmparator Konstantin ile annesi Helena resmedilmiş. Ana müzeye göre çok daha sakin olduğu için resimlere istediğiniz kadar yakından ve acele etmeden bakabilirsiniz.

Göreme'nin kuzeyindeki Çavuşin'de eski köy, bir yamacın yüzüne basamak basamak oyulmuş. Kaya düştükçe evlerin önyüzleri yıkılmış ve odalar dışarıya açılmış; bir evin içini kesit gibi görebildiğiniz nadir yerlerden biri. Yamacın tepesine doğru tırmanan patikadan baktığınızda aşağıda yeni köy, uzakta Kızılırmak vadisi uzanır. Köy meydanındaki küçük lokantalar, gözleme ya da çömlekte pişen yöresel yemeklerle sade bir öğle molası için uygundur.

Eski adı Rahipler Vadisi olan Paşabağları, birden fazla gövdeli ve şapkalı peribacalarıyla bölgenin en fotojenik köşelerinden biri. Bu doğal oluşumların bazıları şapel ve yaşam alanı olarak oyulmuş. Üç başlı bir peribacasının içinde, Halep yakınlarında bir sütunun tepesinde yaşadığı anlatılan münzevi Aziz Simeon adına yapılmış bir şapel ve hücre bulunur. Peribacalarının arasındaki patikalarda dolaşırken içi oyulmuş olanları dışarıdan da kolayca ayırt edebilirsiniz.

Aktepe'nin dik kuzey yamaçlarına yayılan Zelve, üç vadiden oluşan ve erozyon tehlikesi yüzünden boşaltılmış bir kaya köyü. Birinci vadide bulgur yapımında kullanılan bir değirmen, Balıklı ve Üzümlü kiliseleri ile bir şaraphane; ikinci vadide Haçlı Kilise; üçüncüsünde köy meydanı, kubbe biçimli bir kayaya oyulmuş manastır ve karşısındaki cami yer alır. Vadinin sonunda yüksek yamaçlara oyulmuş, cepheleri basit süslemelerle bezenmiş güvercinlikler, çıkışta da Direkli Kilise sizi bekler. Göreme'deki kiliselerden farklı olarak burada gündelik köy hayatının izlerini görürsünüz.

Zelve'den Ürgüp yönüne giden yolun kenarındaki Devrent'te kilise ya da oyma ev yok; burası tamamen doğanın işi. Pembe ve krem tonlu tüf kütleleri, bakış açınıza göre deveye, foka ya da el ele tutuşmuş figürlere benzer; en ünlüsü, yoldan bile seçilen deve biçimli kayadır. Kısa bir mola için ideal: arabadan inip on beş yirmi dakika dolaşmak, formların neye benzediğini kendi gözünüzle aramak yeter.

Avanos, Türkiye'nin en uzun nehri Kızılırmak'ın kıyısında kurulmuş ve nehrin taşıdığı kırmızı kilden yüzyıllardır çanak çömlek yapan bir kasaba. Nehrin üzerindeki yaya köprüsünden geçip kıyıda yürüyün, ardından yamaçtaki eski taş evlerin arasındaki dar sokaklara tırmanın. Kasabada hâlâ ayakla çevrilen çarklarda çalışan atölyeler var; bir ustanın kili birkaç dakikada testiye çevirmesini izlemek bu durağın asıl nedeni.

Günü, Çavuşin ile Ortahisar arasındaki Kızılçukur Vadisi'nin seyir noktasında bitirin. Güneş alçaldıkça vadinin kıvrımlı kaya duvarları önce turuncuya, ardından adını veren kızıla ve pembeye döner; aşağıdaki bağlar ve kavaklar gölgede kalırken yamaçlar parlamaya devam eder. Sabah balonların yükseldiği vadiye akşam bu kez yukarıdan bakmak, iki günlük gezinin en akılda kalan anlarından biri olur.

Kaymaklı'da bugüne kadar dört kat gün ışığına çıkarılmış; mekânlar havalandırma bacalarının çevresinde toplanır. Geçitler alçak, dar ve eğimlidir; bunun düşmanın hareketini zorlaştırmak için böyle yapıldığı düşünülür. Birinci katta ahırlar, ikinci katta tek nefli ve iki apsisli bir kilise, üçüncü katta ise kilerler, şaraphaneler, mutfaklar ve üzerine ezme ve öğütme için 57 çukur oyulmuş andezit bir blok bulunur. Köylüler bugün bile evlerinin altındaki tünelleri kiler ve depo olarak kullanır.

Kaymaklı'nın güneyindeki Derinkuyu yaklaşık 85 metre derinliğe iner ve bölgede sayısı 150 ile 200 arasında tahmin edilen yeraltı yerleşimlerinin en ünlülerinden biridir. İçinde ahırlar, kilerler, yemekhaneler, kiliseler ve pekmez kaynatılan bir bölüm var; ikinci katta bir misyoner okulu yer alır. 55 metre derinliğindeki havalandırma bacası aynı zamanda kuyu olarak kullanılmış. Bugün ziyarete açık olan kısım şehrin yalnızca yaklaşık yüzde onu; yine de katlar arasında inerken buranın büyüklüğünü hissedersiniz.

Uçhisar'ın girişindeki seyir noktasından aşağı baktığınızda, vadinin yamaçlarına oyulmuş yüzlerce küçük güvercinlik görürsünüz. Bölgede güvercin gübresi uzun süre bağların ve bahçelerin ana gübresi olmuş, bu yüzden kayalara bu kadar çok yuva açılmış. Vadinin dibinden geçen patika Göreme'ye kadar iner; ikinci gün sabahı yeraltı şehirlerini atlarsanız bu yürüyüş iyi bir alternatif olur.

Uçhisar Kalesi, odalarla delik deşik edilmiş dev bir kaya kütlesi ve bölgenin en yüksek noktalarından biri. Tepeye çıkan basamaklardan sonra bütün Kapadokya ayaklarınızın altına serilir: Göreme vadileri, Güvercinlik Vadisi ve açık havada ufukta Erciyes ile Hasan dağlarının karlı tepeleri. Kalenin eteklerindeki sokaklar, eski kaya evlerinin dönüştürüldüğü taş yapılarla doludur; öğle yemeğini köyün manzaralı teraslarından birinde yiyebilirsiniz.

Uçhisar ile Göreme arasındaki Bağlıdere Vadisi, halk arasında Aşk Vadisi olarak bilinir; uzun, ince gövdeli ve tepesi koyu şapkalı peribacaları burada en uç biçimlerine ulaşır. Vadinin üst kenarındaki seyir noktasından bütün sıra tek bakışta görülür. Biraz daha zaman ayırmak isterseniz kenardan aşağı inen patikayla peribacalarının dibine kadar yürüyebilirsiniz.

Ortahisar, köy meydanının ortasında yükselen kaya kalesiyle Uçhisar'ın daha sakin bir kardeşi gibidir. Köy, kayaya oyulmuş serin depolarıyla da tanınır: uzun tüneller bugün hâlâ limon, patates ve elma saklamak için kullanılıyor. Meydandan kaleye ve arka sokaklara doğru kısa bir yürüyüş, turist kalabalığından uzak bir Kapadokya köyünün gündelik hâlini gösterir.

Ürgüp'ün hemen dışındaki Üç Güzeller, şapkaları hâlâ yerinde duran üç peribacasıyla bölgenin en çok bilinen simgelerinden biri. Farklı boylardaki bu üç kaya, aynı tüf katmanının üzerindeki sert bazalt başlığın altını korumasıyla oluşmuştur; başlık düştüğünde gövde de hızla aşınır. Üzerine anlatılan aile efsanesini yerel halktan dinlemek, durağı bir fotoğraf molasından fazlası yapar.

Ürgüp, kayaya oyulmuş evlerin önüne taş cepheler eklenerek büyümüş bir kasaba; özenle işlenmiş kapı ve pencere süslemeleri arka sokaklarda hâlâ görülebilir. Kasabanın ortasındaki Temenni Tepesi'ne çıkan kısa yokuş, üzerinde küçük bir türbe bulunan seyir alanına ulaşır ve buradan güneşin kasabanın damları ile vadinin üzerinde batışını izlersiniz. Ürgüp aynı zamanda bölgenin bağcılık merkezlerinden biridir; akşam yemeğinde yerel üzümlerden yapılan şaraplar ve testi kebabı gibi yöresel tatlar denenebilir.