Mardin'de 2 gün: eski şehir, Midyat ve manastırlar

Güne eski şehrin altında, güney yamaçta duran bu medreseyle başlayın; kalabalık henüz gelmemişken avlusu sessizdir. Yapımı Artuklular döneminde başlamış, Akkoyunlular zamanında tamamlanmış; cami ve türbeyle birlikte bir külliyenin parçası. Güney cephesi ovaya açılır ve avludan Mezopotamya düzlüğüne bakmak, Mardin'in neden bu yamaca kurulduğunu hemen anlatır. GoTürkiye, duvarlarında astronomi ve tıp bilimlerine ait semboller bulunduğunu yazar; avlunun çevresinde yavaşça dolaşırken bunları arayın.

Eski şehrin üst kotunda, kubbeleri ve yüksek taç kapısıyla tanınan bu medrese, Mardin'de hüküm süren son Artuklu hükümdarı tarafından yaptırıldı. Avlulardan ve teraslardan ovaya uzanan manzara, şehrin en tanıdık karelerinden birini verir; Mardin Kalesi ziyarete kapalı olduğundan, yukarıdan bakmak için en iyi yerlerden biri burası. Mardin Müzesi'ndeki eserler bir zamanlar bu medresede sergileniyordu; bir sonraki durakta onların yeni evini göreceksiniz.

Cumhuriyet Meydanı'ndaki müze, Mardin ve Yukarı Mezopotamya'nın binlerce yıllık hikâyesini tek binada toplar; GoTürkiye'ye göre 45.000'den fazla eser barındırır. Binanın kendisi de görülmeye değer: 19. yüzyılın sonunda Süryani Katolik Patrikhanesi olarak yaptırılan yapının taş cephesi, eski şehrin en zarif örneklerinden. Şehri gezmeden önce burada bir saat geçirmek, sokaklarda göreceğiniz yazıtlara, kemerlere ve kiliselere bağlam kazandırır.

Eski şehrin silüetinde tek minaresiyle hemen fark edilen Ulu Cami, Artuklu Beyliği döneminde inşa edildi ve geniş avlusuyla Mardin'in en tanınan yapılarından biri. Çarşının hemen yanında olduğu için öğle molasından önce kısa bir ziyaret yeter. Avludan bakınca minarenin taş işçiliğini ve çevredeki evlerin damlarını aynı karede görebilirsiniz.

Birinci Cadde, eski şehrin ana arteri; taş kemerli dükkânlarında sabun, baharat, badem şekeri ve gümüş işi satılır. Öğle yemeğini bu çevrede yiyin; kaburga dolması ya da içli köfte, Mardin sofrasıyla tanışmanın en kolay yolu. Yemekten sonra yan sokaklara dalın: bakırcıların ve gümüşçülerin tezgâhları hâlâ işlek, zanaat burada müze eşyası değil, gündelik hayatın parçası.

Birinci Cadde boyunca doğuya yürüyerek ulaştığınız bu müze, Mardin'in gündelik yaşamını, zanaatlarını ve kent belleğini anlatır. Bina 19. yüzyılın sonunda süvari kışlası olarak yapıldı, sonra jandarma ve vergi dairesi olarak kullanıldı; taş koridorlarında bu katmanlı geçmişi de okursunuz. Alt kattaki sanat galerisi dönemsel sergilerle eski şehre çağdaş bir soluk katar.

Günün son durağı, şehrin doğusunda ovaya hâkim bir tepede duran yaşayan bir manastır. Alan önce bir güneş tapınağı, sonra bir Roma kalesi olarak kullanılmış; adını çevredeki safran bitkisinden almış. İçinde Süryani patriklerinin mezarları bulunur ve bugün Süryani Ortodoks Kilisesi'nin önemli merkezlerinden biri. Ziyaret yalnız manastır rehberleri eşliğinde yapılır; GoTürkiye'ye göre ayinlerde Aramice hâlâ kullanılır. Akşamüstü ovaya bakan konumu günü güçlü bir kapanışla bitirir.

Midyat'a vardığınızda ilk durak, tarihî bir hanın içindeki kent müzesi. Üç katlı, tek avlulu han, Midyat'ın gündelik yaşamını ve zanaatlarını kendi mekânında anlatır; bodrum katı kayaya oyulmuştur. Kitabesi olmadığı için yapım tarihi bilinmeyen yapı, belediye tarafından aslına uygun restore edildi. Burada edindiğiniz bağlam, birazdan sokaklarında yürüyeceğiniz eski Midyat'ı okumayı kolaylaştırır.

Midyat konak mimarisini içeriden görmenin en kolay yolu bu konukevi. Üç katlı yapının en alt katı ana kayanın oyulmasıyla elde edilmiş; odalar avlunun çevresine dizilir. Asıl ödül çatı: damından Midyat'ın büyük bölümü, kilise kuleleri ve taş evlerin damları tek bakışta görülür. Dizilerde mekân olarak kullanılmasıyla tanınır, bu yüzden size tanıdık gelebilir.

Midyat, Mardin'e benzer taş evleri, konakları ve kemerli geçitleriyle, minare gibi yükselen kilise çan kuleleriyle bir ortaçağ kentini andırır. Sokaklarda yürürken çarşıya inin: Midyat gümüş işçiliğiyle ünlüdür ve birkaç telkari ustası hâlâ çalışır. Telkari, ince gümüş tellerin bükülüp örülerek takıya dönüştürüldüğü bir el sanatı; ustayı tezgâhında izlemek, işin ne kadar sabır istediğini gösterir. Öğle yemeğini çarşı çevresinde yiyin.

Midyat'ın güneydoğusunda, meşe ağaçlarıyla kaplı bir tepede duran Mor Gabriel, temelleri 4. yüzyılın sonunda atılan ve o günden bu yana yaşayan bir manastır; GoTürkiye onu dünyada ayakta kalan en eski Süryani Ortodoks manastırı olarak anar. Ziyaret görevli rehberler eşliğinde yapılır; avlular, kilise ve bahçeler arasında sessiz bir tur, Tur Abdin'in ruhani merkezini anlamanın en saygılı yoludur. Keşişler bahçelerle ilgilenir ve manastır bugün de bir topluluk olarak yaşar.