Nemrut Dağı'nda 2 gün: gün batımı, gün doğumu ve Kommagene

Kâhta'dan Nemrut yoluna çıkınca ilk durak, Kommagene kraliyet ailesinin kadınları için yapılmış bu yapay tepedir. I. Antiokhos'un oğlu II. Mithridates burayı annesi Isias için yaptırmış; aynı mezarda kız kardeşleri Laodike ve Antiokhis ile Antiokhis'in kızı Aka da yatar. Tümülüs, Kâhta Çayı'ndan getirilen taşlarla örtülüdür. Adını güneydeki sütunun tepesinde duran kartal heykelinden alır; çevresindeki sütunların bir kısmı hâlâ ayaktadır ve üzerlerindeki hayvan heykelleri ovaya bakar. Günün geri kalanında göreceğiniz kutsal alanların dilini anlamak için iyi bir giriş.

Karakuş'tan yola devam edince Cendere Çayı'nın üzerinde tek büyük kemeriyle yükselen Roma köprüsüne varırsınız. Halk arasında Roma Köprüsü ya da Septimius Severus Köprüsü diye bilinir. İmparator Septimius Severus'un emriyle, o dönemde Samsat'ta karargâh kuran lejyon tarafından yapıldı. Köprünün iki ucundaki sütunlar imparator ailesine adanmıştı; Caracalla kardeşi Geta'yı öldürttükten sonra onun adına dikilen sütunu kaldırttı, bu yüzden bugün bir sütun eksiktir. Korkuluktaki yazıtlar köprünün Roma döneminde onarıldığını anlatır. Köprünün üzerinden yürüyüp vadiye bakmak için birkaç dakika ayırın.

Kocahisar köyünün üstünde, sarp bir kayalığın tepesine oturan Yeni Kale, Arsameia tepesindeki eski kalenin tam karşısındadır. İlk yapımı Kommagene dönemine uzansa da bugün gördüğünüz biçimi Memlük döneminden kalır. Surların içinde su depoları, bir hamam ve bir cami kalıntısı bulunur; kaleden Kâhta Çayı'na inen gizli bir su yolu kuşatma zamanlarında suyu güvence altına alırdı. Merdivenler ve yamaçlar diktir, bu yüzden acele etmeden çıkın. Tepeden vadiye ve karşıdaki Arsameia'ya bakınca iki kalenin neden birbirine bu kadar yakın kurulduğunu daha iyi anlarsınız.

Öğle arasından sonra Kommagene Krallığı'nın yazlık başkenti ve yönetim merkezi Arsameia'ya çıkın. Kent merkezindeki yazıta göre kurucusu, I. Antiokhos'un baba tarafından atası Arsames'tir; bugün gördüğünüz kalıntıların çoğunu ise I. Antiokhos yaptırmıştır. Tören yolu boyunca kabartma steller dizilir; bunların en tanınanı, kral ile bir tanrının tokalaştığı sahnedir. Yolun devamında kayaya oyulmuş anıtsal bir mezar odası, uzun bir tünel ve Anadolu'nun en büyük yazıtı vardır. Yazıt, Doğu ile Batı geleneklerini bir araya getirmeye çalışan bir kralın dünya görüşünü taşır. Akşam Nemrut'ta göreceğiniz heykellerin anlamını burada okumak yolculuğu anlamlı kılar.

Günün son ışığında Nemrut'un zirvesine çıkın. Kommagene Kralı I. Antiokhos için yapılan anıt mezarın üstüne kırma taş yığılarak dev bir tümülüs oluşturulmuş; çevresindeki üç terasa ateş sunağı, Pers ve Makedon üslubunu birleştiren dev heykeller ve kabartma steller dikilmiş. Batı terası gün batımının izlendiği yerdir; heykellerin yere düşmüş başları akşam ışığında turuncuya döner. Bu terastaki aslan kabartması bir gök haritası taşır ve dünyanın en eski astrolojik takvimlerinden biri kabul edilir. Zirvede rüzgâr güçlüdür ve hava hızla soğur; gün batımından sonra karanlıkta inmeye hazırlıklı olun.

İkinci güne karanlıkta başlayın: Nemrut'un doğu terası gün doğumunun izlendiği yerdir. Kalker ve kumtaşı bloklarından yapılmış dev heykeller burada tahtlarında oturan kral ve tanrıları temsil eder. Tahtların arkasındaki uzun yazıt, Nomos adıyla bilinir ve I. Antiokhos'un dinî ve toplumsal vasiyetini anlatır; kral kendi kültünün nasıl yaşatılacağını burada ayrıntılarıyla yazdırmıştır. Güneş Fırat havzasının üstünden yükselirken terası yavaş yavaş aydınlatır. Akşam gördüğünüz batı terasıyla karşılaştırınca anıtın iki yüzü tamamlanır.

Kâhta'da kahvaltıdan sonra Adıyaman merkezine dönün ve kentin hemen kuzeyindeki Örenli'de Perre'yi gezin. Perre, Kommagene Krallığı'nın beş büyük kentinden biriydi. Malatya ile Samsat arasındaki yolun üzerinde olması kente önem kazandırdı; kaynağının suyu için ordular ve kervanlar burada mola verirdi ve kaynak bugün de kullanılır. Kısmen kazılmış nekropolde yamaca oyulmuş çok sayıda mezar odası ve galeri görürsünüz. Nekropolün yanında zeytinyağı, şarap ve dokuma atölyelerinin izleri, kentin gündelik hayatını anlatır. Nemrut'un krallık anıtlarından sonra sıradan insanların dünyasına bakmak için iyi bir kapanış.