Bursa'da 2 gün: Osmanlı'nın ilk başkenti ve Cumalıkızık

Güne Bursa'nın ilk Osmanlı yerleşiminin kurulduğu tepede, eski hisarın içinde başlayın. Orhan Gazi'nin 1326'da kenti almasından sonra burası erken Osmanlı devletinin yönetim merkezi oldu; Tophane Parkı'nda devletin kurucusu Osman Gazi ile oğlu Orhan Gazi'nin türbeleri yan yana durur. Parkın kenarındaki altı katlı Saat Kulesi bugünkü biçimini 1905'te aldı ve kente yukarıdan bakan bir işaret gibidir. Türbeler ibadet ve anma yeridir; sessiz kalın, ayakkabılarla ilgili uyarılara uyun. Buradan aşağıya, çarşıya doğru inen yol günün geri kalanını kendiliğinden kurar.

Tepeden indiğinizde kentin en büyük erken Osmanlı camisine ulaşırsınız. Yıldırım Bayezid döneminde yapılan Ulu Cami, çok kubbeli anıtsal Osmanlı camilerinin ilki sayılır: on iki büyük kare payenin taşıdığı yirmi kubbe, içeride ormanı andıran bir mekân oluşturur. Duvarları kaplayan büyük hat levhaları ve ortadaki şadırvan, yapının kalabalık bir şehir camisi olarak yaşadığını hissettirir. İçeride biraz durup ışığın kubbelerden nasıl süzüldüğüne bakın; burası bir müze değil, gün boyu kullanılan bir ibadet yeri.

Ulu Cami'nin hemen yanındaki Hanlar Bölgesi, Bursa'nın ipekle kurulan ticaret hayatının kalbidir ve UNESCO Dünya Mirası alanının parçasıdır. Koza Han, II. Bayezid'in İstanbul'daki camisine gelir sağlamak için yaptırıldı; iki katlı avlusunun ortasındaki küçük mescit ve çevresindeki revaklar, bugün de çay içip dinlenmek için güzel bir köşedir. Üst kattaki odalarda ipek ve ipek ürünleri satan dükkânlar sıralanır; ipek eşarp ya da kumaş bakarken eski kervansaray düzenini hayal etmek zor değil. Öğle yemeği için yakındaki Kayhan Çarşısı'na yürüyün; Bursa'nın tanınan iki yemeği bu çarşıdan çıkmıştır.

Öğle yemeğinden sonra Gökdere'nin üzerindeki bu çarşılı köprüden geçerek Yeşil semtine yürüyün. Köprünün iki yanında küçük dükkânlar sıralanır; bugün çoğunda el sanatları ve hediyelik eşya yapılır ya da satılır. Üzerinde dükkân bulunan köprü örnekleri çok azdır ve bu yüzden kısa bir mola, akıp giden bir geçişten daha fazlasını verir. Dükkânların arasından dereye bakın, sonra karşı yamaçta yükselen Yeşil Cami'ye doğru tırmanmaya başlayın.

Yeşil semtine adını veren bu cami, erken Osmanlı süsleme sanatının en zarif örneklerinden biridir. Mermer taç kapıdaki mukarnaslardan içeri girdiğinizde, duvarları büyük ölçüde kaplayan yeşil ve mavi çiniler sizi karşılar; on metreyi aşan çinili mihrap, yapının en değerli parçalarından sayılır. Camiyi yaptıran Çelebi Sultan Mehmed'in türbesi hemen karşıdaki yükseltide, dış cephesiyle bütün semte renk verir. Caminin içinde acele etmeyin; çinilerin desenleri yakından bakınca birbirinden ayrılır.

Caminin karşısındaki Yeşil Medrese, ilk Osmanlı medreselerinden biridir ve bugün Türk ve İslam Eserleri Müzesi olarak kullanılır. Revaklı avlunun çevresindeki odalarda Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemlerine ait çini ve seramikler, ahşap ve maden işleri, sikkeler ve el sanatları sergilenir. Gün boyunca camilerde gördüğünüz çinilerin yakın akrabalarını burada vitrinlerde, gözünüzün hizasında incelersiniz. Müze her gün açıktır; bu yüzden günün planı haftanın hangi gününe denk gelirse gelsin bozulmaz.

Günü Yeşil'in biraz doğusunda, Uludağ'ın eteğindeki bir tepede duran Emir Sultan Camii'nde kapatın. Caminin ve çevresindeki hazirenin bulunduğu tepeden kente doğru akşamüstü manzarası açılır. Tek kubbeli yapıyı, Yıldırım Bayezid'in kızı Hundi Hatun, eşi Emir Sultan'ın ölümünden sonra yaptırdı. Yakınlarda çay bahçeleri ve kahvehaneler bulunur; akşam yemeğine geçmeden önce yorgunluk atmak için güzel bir yer.

İkinci güne, Osmanlı sultanlarının Bursa'da yaptırdığı son külliye olan Muradiye ile başlayın. II. Murad'ın yaptırdığı cami, medrese, imaret ve hamamla birlikte, geniş ve ağaçlı bir bahçede sultan ailesine ait türbeler toplanır. Bahçe sabah saatlerinde sakin ve gölgelidir; türbelerin çoğu farklı dönemlerde süslenmiş ve her biri ayrı bir hikâye anlatır. Muradiye de UNESCO Dünya Mirası alanının bileşenlerinden biridir. Yakındaki Osmanlı Evi Müzesi şu an kapalıdır; programa alınmadı.

Öğleye doğru Uludağ'ın eteğindeki Cumalıkızık'a çıkın. Köy, Orhan Gazi döneminde kurulan vakıf köylerinden biridir ve Bursa'nın merkezindeki han ve külliyelerle kurduğu ekonomik bağ, Osmanlı'nın beylikten imparatorluğa geçişini anlatan UNESCO alanının parçası olmasının nedenidir. Taş ve ahşap evlerin dar, arnavut kaldırımlı sokakları boyunca yürüyün; evlerin çoğunda hâlâ insanlar yaşar. Köyde öğle yemeği yiyip ağaç gölgesinde kahvaltılık ürünlere bakmak, günün en sakin saatlerini verir.

Kente döndükten sonra vaktiniz varsa Çekirge'deki Atatürk Evi Müzesi'ne uğrayın. Atatürk, 1923'teki Bursa ziyaretinde bu köşkü Bursa Belediyesi'nden hediye olarak aldı ve kente her gelişinde burada kaldı. Odalarda sergilenen eşyalar Atatürk'ün kullandığı özgün eşyalardır; ev, kısa bir ziyarette bile dönemin gündelik hayatına dair yakın bir fikir verir. Müze pazartesi kapalıdır; ikinci gününüz pazartesiye denk geliyorsa bu durağı atlayın ya da Uludağ seçeneğine geçin.

Doğayı tercih edenler için öğleden sonra seçeneği Uludağ'dır. Kentin hemen arkasında yükselen dağ bir milli parktır; zirve bölgesinde buzul gölleri bulunur ve kışın kayak merkezi olarak bilinir. Bursa'dan dağa teleferikle ya da karayoluyla çıkılır; teleferiğin işletme bilgisini ve saatlerini ziyaretten önce resmî kanallardan kontrol edin. Yazın serin havası ve çam ormanları, kışın karlı yamaçları ile kısa bir kaçamakta bile kentten bambaşka bir manzara sunar.