Eskişehir'de 2 gün: Odunpazarı, müzeler ve Porsuk

Eskişehir'in ilk Türk yerleşim alanı olan Odunpazarı, adını Yediler Parkı yakınında yapılan odun satışından alır. Dar sokakların iki yanında sivil Türk mimarisini yansıtan evler sıralanır; bu evlerde mutfak, ahır, çamaşırlık ya da depo genellikle alt katta, aile ise üst katlarda yaşardı. 1905 ve 1922 yangınlarından sonra ticari ve kamu yapıları da bu semte kaydı. Odunpazarı Tarihî Kent Merkezi 2012'de Türkiye'nin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı. Sabah erken saatte, dükkânlar açılmadan yokuşları dolaşmak, cumbaların ve renkli cephelerin keyfini çıkarmak için en sakin zamandır.

Odunpazarı'nın ortasındaki Kurşunlu Külliyesi 16. yüzyıl Osmanlı mimarisinin kentteki en bütünlüklü örneğidir. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi'ndeki vakıf kaydına göre Büyük Kervansaray dışındaki bütün yapıları 1517–1525 arasında Vezir Çoban Mustafa Paşa yaptırdı. Külliye; cami, çeşme, küçük bir tekke, harem, imaret, Mevlevi şeyhlerinin türbesi ve iki kervansaraydan oluşur. Kurşun kaplı kubbeleri yapıya adını verir. Avluda birkaç dakika durup yapıların birbirine nasıl bağlandığını izlemek, sonraki durak olan müze ve sanat çarşısını da anlamayı kolaylaştırır.

Lületaşı, dünyada yalnız bu bölgede çıkarıldığı için Eskişehir'in simgesi sayılan ve "Eskişehir taşı" da denen bir mineraldir. Odunpazarı Belediyesi 2008'de Kurşunlu Külliyesi içinde Lületaşı Müzesi'ni açtı; müze, 1998'den beri düzenlenen uluslararası lületaşı festivali ve el sanatları yarışmalarının eserlerini sergiler. Külliyenin tabhanesindeki Eskişehir Sanat Çarşısı'nda ise lületaşı, ebru, tezhip, hat, gümüş işleme ve halı dokuma gibi el sanatları yapılır ve satılır. Ustaları çalışırken izleyebilir, işin inceliğini sorabilirsiniz.

Atlıhan, 1850'lerde Takattin Bey tarafından pazarcıların, yolcuların ve çevre köylerden gelenlerin kendileri ve hayvanlarıyla konaklaması için yaptırıldı. Çay ocağı, dönemin toplumsal, siyasi ve ekonomik gündeminin konuşulduğu yerdi. Bugün iki katlı hanın odalarında lületaşı işleyen ve satan atölyeler ile başka el sanatları dükkânları bulunur. Lületaşı hediyelik almak isterseniz burası ve ikinci gündeki Çukur Çarşı iki seçenektir. Han, öğle yemeğine geçmeden önce kısa bir mola için de uygundur.

Öğleden sonrayı çağdaş sanata ayırın. Odunpazarı Modern Müze, kendini UNESCO Geçici Listesi'ndeki Odunpazarı'nda konumlanmış bir çağdaş sanat müzesi olarak tanıtır; geleneksel ahşap evlerin arasındaki modern yapısı semtin iki dönemini yan yana getirir. Sergiler dönemsel olarak değişir, bu yüzden ziyaret öncesi güncel programa bakmak iyi olur. Müzenin karşısında 16 odalı OMM INN ve bir kafe bulunur. Gezinin geri kalanı yürüme mesafesindedir.

Günü kentin en eski camilerinden biriyle kapatın. Alaeddin Camii Anadolu Selçukluları döneminde, 1267'de yapıldı; çevresini Alaeddin Parkı sarar. Odunpazarı'nın yokuşlarından sonra parkın gölgesinde oturmak iyi gelir. Akşamı yine Odunpazarı'nda geçirebilir, aydınlatılmış sokaklarda kısa bir yürüyüş yapabilirsiniz.

İkinci gün Atatürk Bulvarı'ndaki Eti Arkeoloji Müzesi ile başlar. Kentin müze geçmişi 1945'te Alaeddin Camii'nde kurulan bir depo müzeye uzanır; Eskişehir Müze Müdürlüğü 1966'da Kurşunlu Külliyesi'nde resmen kuruldu, 1974'te Akarbaşı'nda yeni bina yapıldı. Bugünkü bina, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile ETİ Şirketler Grubu arasında 2007'de imzalanan sponsorluk protokolüyle yapıldı. Salonlar Neolitik çağdan Osmanlı'ya uzanır; yaklaşık 4.000 yıl önce Eskişehir ile Mezopotamya arasındaki ticaretin kanıtı sayılan ilk lületaşı mühür, müzenin özgün eserlerindendir.

Eskişehir, içinden ırmak geçen az sayıdaki kentten biridir. Porsuk Çayı kent merkezini ikiye böler; kıyıda gondol ya da tekne gezisi yapılabilir. Kısa bir tekne gezisi kenti farklı bir açıdan görmenizi sağlar; yürümeyi tercih ederseniz kıyı boyunca köprüden köprüye geçmek de aynı keyfi verir.

Trafiğe kapalı Hamamyolu Caddesi, ağaçları ve suyuyla kentin en çok yürünen yollarından biridir. Kafeler ve dükkânlar arasında dolaşırken Eskişehir'in öğrenci kenti havasını hissedersiniz. Öğle yemeğine balaban ya da Eskişehir simidiyle devam edebilirsiniz; ikisi de yeme-içme bölümünde.

Öğleden sonra kentin eski ticaret dokusuna dalın. Taşbaş'ta bakliyatçılar ve aktarlar sıralanır; baharat ve kuru bakliyat kokusu sokakları doldurur. Çukur Çarşı ise lületaşı hediyeliklerin adresidir; birinci günün Atlıhan'ında görmediğiniz işleri burada bulabilirsiniz. Ardından merkezdeki helvacılardan Eskişehir'e özgü met helvasını ya da nuga helvayı tadın.

Programı Porsuk kıyısında bir akşam yürüyüşüyle bitirin. Hava karardığında Reşadiye Camii'nin ışıklandırması suya yansır ve kıyı, gündüzkünden bambaşka bir görünüme bürünür. Trenle dönecekseniz kıyıdan istasyona geçmek kolaydır; sefer saatlerini önceden kontrol edin.