Rize'de 3 gün: çay bahçeleri, Fırtına Vadisi ve Ayder

Halkın "Sarı Ev" dediği Tuzcuoğlu Konağı, bodrum üzerine iki katlı bir 19. yüzyıl sivil mimari örneğidir ve 1998'de müze olarak açıldı. Eskiden ahır ve depo olarak kullanılan taş bodrum katı bugün sergi salonudur; burada 17. ve 18. yüzyıl barok-rokoko üslubunda mobilya ve vitrinler yer alır. Yeniden düzenlenen mutfağın ortasında yörede "clemuri" denen büyük zincirli ocak durur, mısır öğütülen değirmen de mankenlerle canlandırılmıştır. İkinci kat ise ev halkının yaşam alanı olarak düzenlenmiş; Karadeniz'de bir konağın gündelik hayatını hızlıca kavramak için iyi bir başlangıç.

Mataracı Mehmet Efendi Konağı, bodrum üzerine üç katlı bir yapıdır. Atatürk, Cumhuriyet'in ilanından sonraki yurt gezisinde 17 Eylül 1924'te Rize'ye geldi ve Kurtuluş Savaşı'ndaki çabalarıyla takdirini kazanan Mataracı Mehmet Efendi'nin evinde kaldı. Ev, Atatürk'ün doğumunun 100. yılında müze yapılmak üzere bağışlandı; Kültür Bakanlığı restore ederek 27 Aralık 1985'te ziyarete açtı. Odalar kısa bir gezide dolaşılabilir; sabahın ikinci durağı olarak uygundur.

Kent merkezinin güneybatısındaki kale, iç kale ve aşağı kaleden oluşur. İç kalenin I. Justinianus döneminde (527–565), aşağı kalenin ise 13. yüzyılda yapıldığı düşünülür. İç kale, 150 metre yüksekliğindeki doğal bir tepenin üzerinde; kesme ve moloz taştan, beş kuleli ve yarım daire planlıdır, girişi doğu yönündedir. Aşağı kalenin surları kuzeydoğu ve kuzeybatıya uzanarak denize ulaşır. Tepeden kentin kıyı şeridini ve limanı birlikte görürsünüz.

İslampaşa Mahallesi'ndeki cami 1571'de İskender Cafer Paşa tarafından yaptırıldı. Dikdörtgen planlı yapının kubbesinde 24 pencere vardır. Öğle yemeğinden sonra kısa bir mola için kent merkezinde kolayca ulaşılan bir duraktır.

Doğayı kentle buluşturan bu park, denize, Rize Kalesi'ne ve kente panoramik bir manzara sunar. Bölgeye özgü bitkilerin yanında başka bölgelerden getirilip nemli iklime uyum sağlamış ağaç ve çiçekler de vardır. Çay bahçesinde hafif yiyecek ve içecek bulunur; menşe adıyla tescilli Rize çayını kaynağında içmek için günün doğal kapanışıdır.

Rize'nin İyidere, Taşlıdere, Büyükdere, Hemşin, Fırtına ve Çağlayan dereleri arasında en tanınmışı Fırtına Deresi'dir. Kaçkar Dağları'nın Karadeniz'e bakan yamaçlarından inen çağlayan ve derelerden beslenir; debisi yüksektir ve rafting'e uygundur. Vadi boyunca yuvarlak ya da hafif sivri kemerli tarihî taş köprüler görürsünüz; Şenyuva Köprüsü ve Çat Köprüsü bunlar arasındadır. Rize'deki köprülerin çoğunun yapım tarihi bilinmez, bu yüzden her biri biraz da manzaranın parçası olarak gezilir.

Zilkale, ilçe merkezinin 15 kilometre güneyinde, Fırtına Deresi'nin batı yamacındadır; üzerine kurulduğu kaya kütlesi deniz seviyesinden 750, dere yatağından 100 metre yüksektir. Dış sur, orta sur ve iç kaleden oluşur; orta surların içinde nöbetçi evi, şapel ve ana kule bulunur. Kulenin dört katlı olduğu duvardaki kiriş izlerinden anlaşılır. Kale-i Bala, Ciha ve Kız kaleleriyle birlikte bölgenin ve İspir'e uzanan Orta Çağ kervan yolunun güvenliğini sağladı, Osmanlı döneminde de kullanıldı. Kalede bulunan iki top bugün Trabzon Müzesi'nde sergileniyor; yapı yakın zamanda restore edildi.

Çamlıhemşin'e bağlı Ayder, 1350 metre rakımda, ladin ve kayın ormanlarıyla kaplı yamaçların arasındadır ve Kaçkar Dağları'na bakar. Kaplıcaları, yayla evleri, doğa yürüyüşleri ve yöresel lezzetleriyle bilinir; kaplıcaları Osmanlı döneminden beri şifa kaynağı olarak anılır. Menşe adıyla tescilli Ayder balı da buranın ürünüdür. Sabahın erken saatlerinde, yayla henüz sakinken ahşap evlerin arasında yürümek günün en keyifli kısmıdır.

Ayder'e 10 kilometre uzaklıktaki Kavrun, Aşağı ve Yukarı Kavrun olarak iki kısımdan oluşur ve 1980 ile 2350 metre arasındaki rakımlarda yer alır. Daha yükseğe çıkmak isteyenler için Ayder'den yapılan kısa bir yayla gezisidir; yolda ormanın yerini açık çayırlara bıraktığı geçişi izlersiniz. Bölgedeki diğer yaylalar arasında sis denizi manzarasıyla bilinen 2328 metredeki Huser ile ağustostaki yayla şenlikleriyle tanınan 1884 metredeki Elevit de vardır.

Ayder'in içinde bulunduğu milli parkın büyük bölümü Çamlıhemşin'de, bir kısmı Erzurum ve Artvin sınırlarındadır; alanı 52.970 hektardır. Batıda Fırtına Deresi, kuzey ve doğuda Hemşin Deresi ile çevrilidir. Park, Türkiye'de ormangüllerinin 3.000 metreye ulaştığı tek yer olarak anılır; 2.500 bitki taksonunun yaklaşık 300'ü Türkiye için endemiktir. Pleistosen buzul izlerinin güncel buzullaşmayla birlikte görüldüğü ender yerlerden biridir; buzul gölleri, vadiler, sirkler ve morenler bu manzarayı oluşturur. Dönüşten önce Ayder çevresinde kısa bir yürüyüşle bu doğayı bir kez daha görebilirsiniz.