Van'da 2 gün: Akdamar, Tuşpa ve Urartu kaleleri

Van'da güne masada başlanır. Van kahvaltısı tek bir yemek değil, uzun bir sofradır: Van balı, kaymak, tereyağı, cacık, otlu peynir ve örgü peyniri, murtuğa, kavut, ceviz ve gül reçeli, gencirun; yanında semaverden çay, lavaş ve taş fırında pişmiş Van çöreği. Kent merkezindeki kahvaltı salonları bu sofrayı kurar. Acele etmeyin; günün ilk durağı Van Kalesi akşama kadar açıktır ve sofrada geçen bir buçuk saat, Van'ı tanımanın en kolay yoludur.

Van Kalesi, Van Gölü'nün kıyısında yükselen bir konglomera kayanın üzerine kuruludur. Asur kaynaklarında Turuşpa, Urartu dilinde Tuşpa adıyla geçen bu yer, MÖ 9.–6. yüzyıllar arasında Van Gölü havzasında merkezlenen Urartu Krallığı'nın başkentiydi. Kaleyi Urartu Kralı I. Sarduri MÖ 840–825 arasında yaptırdı. Kayanın yüzüne oyulmuş kral mezarları, Analı-Kız Açık Hava Tapınağı, Bin Merdiven ve sur duvarları arasında dolaşmak için üç saat ayırın. Kuzeyde beş bin yıllık yerleşimi gösteren Van Kalesi Höyüğü, güneyde Eski Van şehri uzanır; tepeden ikisini birden görürsünüz. Kalenin eteğinde, Evliya Çelebi'nin kayıtlarına göre 1534'te Kanuni Sultan Süleyman'ın emriyle onarılan Süleyman Han Camii'nin kalıntısı durur. Van Kalesi 2016'da UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı.

Öğle yemeğinden sonra kalenin güneyindeki Eski Van şehrine inin. Tebrizkapı mahallesindeki Kızıl Minare Camii, Sinaniye ya da Tebrizkapı Camii adlarıyla da anılır. Minaresi Selçuklu, camisi Osmanlı dönemindendir; kitabesi olmadığı için yapım tarihi bilinmez. Minarenin üst kısmı ve caminin örtüsü yıkılmış olsa da tuğla minare, ovadaki kalıntılar arasında hemen göze çarpar. Burada dolaşmak, sabah tepeden gördüğünüz eski kenti yakından okumanızı sağlar.

Günü Van Gölü'nün kıyısında bitirin. Gölün geniş yüzeyi akşamüstü ışığını tutar ve kaleyi arkadan aydınlatır. Akşam yemeği için göl kıyısındaki lokantalarda tandırda pişen Van balığına bakabilirsiniz; inci kefali yalnız bu gölde yaşar ve avının yasak olduğu ilkbahar ile yaz aylarında tuzlanarak saklanır.

Sabah erkenden güneye, Gevaş İskelesi'ne gidin; tekneyle adaya yaklaşık 20 dakikada geçilir. Akdamar Anıt Müzesi (Kilise), Ermeni Vaspurakan Kralı I. Gagik Artsruni tarafından saray kilisesi olarak yaptırıldı ve mimar keşiş Manuel tarafından 915–921 yılları arasında inşa edildi. Yapı, köşelerinde nişler bulunan dört yapraklı yonca planlıdır; kuzeydoğudaki şapel, batıdaki jamatun ve güneydeki çan kulesi sonradan eklendi. Asıl dikkat çeken cephelerdir: kabartmalarda İncil ve Tevrat sahneleri, peygamberler, soylular, saray yaşamı, av sahneleri, hayvanlar, meyve ve bitki motifleri yan yana durur. Kilise 2005–2006'da restore edildi ve 2007'de anıt müze olarak açıldı; 2015'te UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı.

Gevaş'ta öğle yemeğinden sonra Gürpınar yönüne geçin. Çavuştepe Kalesi, Van'ın 25 km güneydoğusunda, Van–Hakkâri karayolu üzerinde Bol Dağı'nın batı ucundaki iki tepeye kuruludur ve Gürpınar Ovası'na hâkimdir. MÖ 8. yüzyılda Urartu Kralı II. Sarduri tarafından yaptırılan kale, kurucusunun onuruna "Sardur'un kenti" anlamına gelen Sardurihinili adını taşıyordu. Yukarı ve aşağı kaleden oluşan alanda tapınak, sarnıç, saray ve depo yapılarının kalıntıları gezilebilir.

Aynı yol üzerinde güneydoğuya devam edince Güzelsu'da, Hoşap Suyu'nun kuzeybatısındaki sarp kayanın üstünde Hoşap Kalesi belirir. Geçmişi Urartu'ya uzanır; bugünkü hâli ise Osmanlı'ya bağlı Mahmudi Beyleri dönemindendir. İç kalenin giriş kapısındaki kitabeye göre kaleyi Mahmudi Süleyman Bey 1643'te yaptırdı. 19. yüzyılın ortasında terk edilen kalenin iç yapıları günümüze ulaştı. Akşamüstü ışığında kayanın ve surların rengi değişir; Van'a dönmeden önce programın son manzarasıdır.